ميرزا محمد هادي علوى شيرازى

267

سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )

آورده و سيزده هزار تومان وجه به حواله كرد حاجى آقا رضاى تاجر گيلانى به كسان خود از سركار شاهنشاه عالم‌پناه آورده ، و تصوير مبارك قبلهء عالم و نواب ولى عهد را نيز همراه داشت ، از ورود او و آورده آنها سجدهء شكر الهى را به جاى آورده ، و پاى مبارك شاهنشاه عالم‌پناه و نواب اشرف را زيارت كردند و همان لحظه خياط و نقاش و نجار را طلبيده و يك طاقه شال اعلا به جهت روپوش و چهار چوبهء طلاكارى ممتاز حكم نموده كه به جهت تصويرات مذكوره سرانجام نمايند و به قدر سيصد تومان اجرت حسب الخواهش آنها به كاركنان دادند . و از زيارت فرمان مبارك و رقم مطاع به خدى خوشوقتى در خاطر صاحبى ايلچى حاصل صاحبى ايلچى حاصل گرديده كه ما فوق آن متصور نخواهد بود . مشخص شد كه يك دست خلعت آفتاب طلعت ترمه و چندين طاقهء كلاه بخارائى ، و قدرى رنگ و حنا و تنباكو از سركار مرحمت آثار نواب اشرف وليعهد به جهت صاحبى ايلچى آورده است و علاوه بر اينها ، مبلغى معين وجه نيز به خانهء صاحبى ايلچى مرحمت و عنايت گرديده است . صاحبى ايلچى را آنوقت بىاختيار رقت دست داده ، مذكور نمود كه خدا جان و مال و عيال ما را به تصدق خاك پاى جواهرآساى نواب اشرف نمايد . با اين گونه مرحمت‌ها و شفقت‌ها ميترسم كه اگر خدمتى از من به تقديم نرسد كه باعث روسفيدى من باشد در اين سفر هلاك شوم بارى آن ساعت خلعت مهر طلعت را زيب دوش و زينت اندام خود ساختند و آن روز و شب در كمال سرور و خوشوقتى گذشت . يوم دوشنبهء ششم لغايت پنجشنبهء نهم : آنچه روى داد اين است كه روزى لاردكلرك ايلچى انگريز و پاليوز انگريز و جمعى از بزرگان آنها به ديدن صاحبى ايلچى آمده ، بعد از گفتگوها و صحبت‌هائى كه فيما بين آنها واقع شد ، اظهار نمودند كه ما شنيده‌ايم كه صورت مبارك شاهنشاه عالم‌پناه و نواب وليعهد دولت عليه ايران را به جهت امپراطور نزد شما آورده‌اند مىخواهيم زيارت نمائيم ، صاحبى ايلچى در مكان خاص كه آنها را گذاشته بودند ، ايشان را برده ، تمامى كلاه برداشته تعظيم و تكريم به عمل آوردند و زيارت نمودند ، و بىنهايت در مقام تعريف و توصيف برآمدند . « 1 » جمعهء 23 : صبح تمامى بزرگان و تجار و مهمانداران ، در منزل صاحبى ايلچى آمده ، و چند عدد گمى به كنار رودخانه آورده ، صاحبى ايلچى و همراهان به كنار آب آمده سوار گمى شدند و روانهء شهر گرديدند . تمامى بزرگان و اهل شهر در كنار آب ايستاده و گاريت آورده بودند . صاحبى ايلچى را با عزت و احترام تمام سوار كرده ، به‌اتفاق يكديگر به خانه سيمان سر كنج گمركچى سابق حاجى ترخان كه پدرزن جنرال پساناويچ مهماندار صاحبى ايلچى مىبود و آن را به جهت منزل ما قرار داده بودند وارد شديم . تمامى خلق آنجا آمده عزت و احترام كلى كرده ، و آن روز زن بساناويچ و همشيره‌هاى او و كسان صاحب خانهء مذكور و صاحب‌خانه مشغول خدمتگذارى و تعارف بودند . و آن روز صاحبى ايلچى را ضيافت كرده ، و ميزى آراسته كرده بودند و جمعى زنان و دختران خود را در سر ميز به مهمان‌دارى مأمور كرده بودند . و محبت بسيار مىنمودند تا اينكه آن روز به شب رسيد .

--> ( 1 ) - شرح مذاكره ايلچى از روز جمعه دهم ربيع الاول 1331 لغايت جمعه 23 همان ماه در متن سفرنامه نيامده است .